انتخاب درگاه پرداخت در شروع فعالیت یک کسبوکار معمولاً تصمیم سادهای به نظر میرسد؛ یک مسیر پرداخت فعال میشود، مشتری مبلغ سفارش را پرداخت میکند و فرایند فروش پیش میرود؛ اما با افزایش تعداد تراکنشها، رشد کسبوکار و پیچیدهترشدن عملیات مالی، تفاوت میان مدلهای مختلف درگاه پرداخت آشکار میشود.
این تفاوتها معمولاً در روزهای عادی دیده نمیشوند؛ زمانی مشخص میشوند که یک PSP دچار اختلال شود، تیم مالی با مغایرت تراکنشها و تسویهها مواجه شود یا تیم فنی مجبور باشد چند اتصال پرداخت را بهصورت جداگانه مدیریت کند.
نکته مهم این است که درگاه پرداخت فقط یک صفحه پرداخت نیست؛ بخشی از زیرساخت درآمد و عملیات مالی کسبوکار است؛ بههمین دلیل، انتخاب میان درگاه مستقیم و پرداختیار نباید فقط براساس سرعت راهاندازی یا هزینه اولیه انجام شود. این تصمیم باید با توجه به میزان کنترل موردنیاز، توان فنی، اهمیت پایداری و مسیر رشد آینده کسبوکار گرفته شود.
در این مطلب تفاوت میان درگاه پرداخت مستقیم و پرداختیاری را بررسی میکنیم تا تصمیمگیری برای انتخاب میان این دو شفافتر انجام شود.
تفاوت درگاه مستقیم و پرداختیاری در یک نگاه
درگاه پرداخت مستقیم درگاهی است که کسبوکار آن را مستقیماً از یک شرکت ارائهکننده خدمات پرداخت یا PSP دریافت میکند. در این حالت قرارداد پذیرندگی با همان PSP منعقد میشود و تیم فنی کسبوکار نیز مستقیماً به API آن متصل میشود.
در مدل پرداختیاری کسبوکار خدمات دریافت و مدیریت پرداخت را از یک پرداختیار میگیرد. پرداختیار، بسته به دامنه خدمات خود، میتواند بخشی از فرایند پذیرش، اتصال فنی، گزارشگیری، پشتیبانی و عملیات پس از پرداخت را مدیریت کند.
این جدول تفاوتهای این دو الگوی درگاه پرداخت را نشان میدهد:
| معیار مقایسه | درگاه مستقیم | درگاه پرداختیار |
| ارائهکننده | PSP | پرداختیار |
| رابطه پذیرندگی | ارتباط مستقیم با PSP | براساس ساختار خدمات پرداختیار |
| اتصال فنی | اتصال به API هر PSP | اتصال به API پرداختیار |
| راهاندازی | معمولاً فرایند پذیرش و توسعه مستقل | معمولاً متمرکزتر و سادهتر |
| نگهداری اتصال | بر عهده تیم فنی کسبوکار | بخشی از آن بر عهده پرداختیار |
| استفاده از چند PSP | نیازمند دریافت و مدیریت اتصالهای جداگانه | قابلمدیریت از یک اتصال، در صورت پشتیبانی پرداختیار |
| گزارشگیری | گزارش هر PSP یا ترمینال | امکان ارائه گزارش متمرکز |
| خدمات پس از پرداخت | وابسته به امکانات PSP یا توسعه داخلی | قابلارائه در کنار درگاه، بسته به سرویس |
| پشتیبانی | مستقیماً از PSP | ازطریق پرداختیار |
| مناسب برای | کسبوکارهای دارای زیرساخت فنی مستقل | کسبوکارهای نیازمند مدیریت متمرکزتر پرداخت |
برای آشنایی کامل با ساختار هر مدل، میتوانید مقالههای درگاه پرداخت مستقیم چیست؟ و درگاه پرداختیار چیست؟ را مطالعه کنید.
انتخاب درگاه پرداخت مناسب به این بستگی دارد که کسبوکار چه میزان کنترل میخواهد و درمقابل، حاضر است چه میزان پیچیدگی فنی و عملیاتی را در مجموعه خود مدیریت کند. در ادامه تفاوتهای عمده این دو نوع درگاه پرداخت را بررسی میکنیم:
تفاوت در راهاندازی و نگهداری فنی
در درگاه پرداخت مستقیم کسبوکار باید فرایند دریافت ترمینال را از PSP طی کند و اتصال خود را براساس API همان شرکت پیادهسازی کند. تیم فنی درخواست پرداخت را ثبت میکند، نتیجه تراکنش را دریافت میکند و سازوکار تأیید و استعلام پرداخت را در سیستم داخلی توسعه میدهد.
اگر کسبوکار فقط از یک PSP استفاده کند، این فرایند ممکن است چندان پیچیده نباشد؛ مسئله زمانی جدیتر میشود که به مسیر دوم یا سوم نیاز پیدا کند. هر PSP ممکن است ساختار درخواست، روش احراز، کدهای خطا و فرایند استعلام متفاوتی داشته باشد؛ درنتیجه، اتصال به یک PSP جدید فقط اضافهکردن یک آدرس دیگر نیست؛ بخشی از منطق پرداخت باید دوباره توسعه، آزمایش و نگهداری شود.
در مدل پرداختیاری کسبوکار به API پرداختیار متصل میشود و پرداختیار ارتباط با زیرساختهای پرداخت را مدیریت میکند. این ساختار میتواند راهاندازی و توسعه را سادهتر کند، بهویژه زمانی که کسبوکار نمیخواهد برای هر مسیر پرداخت یک اتصال جداگانه نگه دارد.
البته سادهترشدن اتصال فقط زمانی مزیت محسوب میشود که پرداختیار مستندات دقیق، API پایدار و پشتیبانی فنی مناسبی ارائه کند. راهاندازی سریع با یک API نامنسجم معمولاً فقط صورتمسئله را چند هفته عقب میاندازد.
تفاوت درگاه پرداخت مستقیم و پرداختیاری از نظر راهاندازی و نگهداری فنی
بهطور کلی، تفاوت در این بخش را میتوان در سه مرحله خلاصه کرد:
- دریافت و پذیرش: درگاه مستقیم مستلزم طیکردن فرایند PSP است؛ پرداختیار معمولاً این مسیر را متمرکزتر میکند.
- پیادهسازی اولیه: در اتصال مستقیم، توسعه براساس API هر PSP انجام میشود؛ در پرداختیاری، کسبوکار به API پرداختیار متصل میشود.
- نگهداری و توسعه: اضافهشدن PSPهای جدید در مدل مستقیم معمولاً توسعه بیشتری میخواهد؛ در مدل پرداختیاری، این تغییر میتواند در لایه ارائهکننده مدیریت شود.
زمان فعالسازی مهم است، اما نباید تنها معیار انتخاب باشد. درگاهی که چند روز زودتر راهاندازی شود، اما گزارش مناسب یا پشتیبانی قابلاتکایی نداشته باشد، ممکن است در ادامه چند برابر همان زمان را از تیم فنی و مالی بگیرد.
مطالعه مطلب معیارهای انتخاب درگاه پرداخت کمک میکند تا درمورد شاخصهای انتخاب درگاه پرداخت اینترنتی دید جامعتری به دست آورید.
تفاوت در پایداری و مدیریت چند PSP
یکی از تصورهای رایج این است که درگاه مستقیم، چون ارتباط مستقیمی با PSP دارد، همیشه پایدارتر است؛ این تصور دقیق نیست.
اگر کسبوکار فقط یک درگاه مستقیم داشته باشد، اختلال همان PSP میتواند تمامی مسیر پرداخت را متوقف کند. در این حالت وبسایت و سرورهای کسبوکار ممکن است بدون مشکل کار کنند، اما مشتری در آخرین مرحله خرید نتواند پرداخت را کامل کند.
استفاده از پرداختیاری که به یک مسیر PSP محدود نیست و میتوان میان درگاههای مختلف بهصورت هوشمند تراکنش را هدایتی کند کلید اصلی پایداری تراکنشهاست. بنابراین، مسئله اصلی در تعداد مسیرهای واقعی تراکنش، کیفیت پایش و نحوه هدایت تراکنشها و مسیردهی هوشمند میان درگاههاست.
پایداری زمانی افزایش پیدا میکند که زیرساخت بتواند:
- وضعیت PSPها را پایش کند.
- کاهش کیفیت یا اختلال یک مسیر را تشخیص دهد.
- مسیر جایگزین در اختیار داشته باشد.
- تراکنش را به مسیر مناسب هدایتی کند.
- عملکرد هر مسیر را بهصورت جداگانه بررسی کند.
کسبوکار میتواند مستقیماً از چند PSP درگاه دریافت کند، اما باید اتصال، پایش، گزارشگیری و منطق انتخاب مسیر را نیز برای هر یک مدیریت کند. چند درگاه مستقیم، بدون یک لایه مدیریتی مناسب، حتی ممکن است پیچیدگی بیشتری ایجاد کند.
پرداختیار زمانی در این زمینه مزیت دارد که اتصال به چند PSP را پشت یک API واحد مدیریت کند، نه اینکه فقط لایه دیگری میان کسبوکار و یک مسیر ثابت قرار دهد.
برای بررسی جزئیتر تأثیر چند PSP و مدیریت مسیر پرداخت، مقاله مزیتهای درگاه پرداخت برای کسبوکارها را بخوانید.
تفاوت در گزارشگیری و عملیات پس از پرداخت
پرداخت موفق پایان فرایند پرداخت نیست. پس از انجامشدن تراکنش کسبوکار باید بتواند وضعیت پرداختها را پیگیری کند، مغایرتها را تشخیص دهد، مبالغ تسویهشده را بررسی کند و در صورت نیاز، وجه مشتری را بازگرداند. این بخش از عملیات پرداخت، بهویژه، با افزایش تعداد تراکنشها و استفاده از چند PSP، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
گزارشگیری و مغایرتگیری
گزارش تراکنشها در درگاه پرداخت مستقیم از پنل یا API همان PSP دریافت میشود. اگر کسبوکار فقط یک ترمینال یا پایانه داشته باشد، این ساختار ممکن است نیازهای آن را برطرف کند، اما با افزایش تعداد PSPها یا ترمینالها، اطلاعات پرداخت در چند سامانه پراکنده میشوند.
در این شرایط، تیم مالی و عملیاتی باید گزارشهای مختلف را دریافت و آنها را با اطلاعات سفارش، وضعیت پرداخت و مبالغ تسویهشده تطبیق دهد. مهمترین نیازها در این فرایند شامل موارد زیر است:
- پیداکردن تراکنش براساس شناسه سفارش یا تراکنش
- تشخیص اختلاف میان وضعیت پرداخت و وضعیت سفارش
- تطبیق تراکنشهای انجامشده با مبالغ واریزشده
در درگاه پرداختیاری، اطلاعات تراکنشها میتواند در یک ساختار متمرکزتر ارائه شود. در این حالت، کسبوکار، بهجای بررسی چند پنل مختلف، میتواند وضعیت پرداختها را ازطریق یک پنل یا API واحد پیگیری کند. گزارشها نیز بهصورت ساختاریافتهتر و با دادههای منظمشده ارائه میشود. گزارشهای کاربردی باید امکان جستوجو و فیلتر براساس شناسه سفارش، شناسه تراکنش، مبلغ، ترمینال، تاریخ و وضعیت را فراهم کنند.
مدیریت تراکنشهای ناموفق، بلاتکلیف و استرداد وجه
همه تراکنشها با یک وضعیت مشخص به پایان نمیرسند. گاهی مشتری فرایند پرداخت را نیمهتمام رها میکند، گاهی درخواست پرداخت پیش از تکمیل فرایند با خطا مواجه میشود و در برخی موارد، مبلغ از حساب مشتری کسر میشود، اما نتیجه نهایی تراکنش به سیستم کسبوکار بازنمیگردد. در این شرایط، کسبوکار باید بتواند وضعیت واقعی تراکنش را مشخص کند تا از ثبت سفارش اشتباه، پرداخت تکراری یا ایجاد نارضایتی برای مشتری جلوگیری شود.
در اتصال مستقیم، کسبوکار باید براساس امکانات هر PSP، سازوکارهایی برای استعلام مجدد تراکنش، بررسی وضعیت نهایی پرداخت و مدیریت خطاهای احتمالی توسعه دهد. اگر کسبوکار از چند PSP استفاده کند، این فرایند میتواند به چند منطق و چند مسیر متفاوت برای پیگیری تراکنشها تبدیل شود.
در درگاه پرداختیاری، بخشی از این پیچیدگی میتواند در زیرساخت پرداختیار مدیریت شود. پرداختیار میتواند وضعیت تراکنشها را پیگیری کند، اطلاعات موردنیاز را ازطریق API یا پنل در اختیار کسبوکار قرار دهد و فرایند بررسی پرداختهای نامشخص را سادهتر کند.
استرداد وجه
در بسیاری از کسبوکارها، پس از یک پرداخت موفق نیز ممکن است نیاز به بازگرداندن مبلغ به مشتری وجود داشته باشد؛ برای مثال، زمانی که سفارش لغو شده است، کالا موجود نیست، خدمت ارائه نشده است یا براساس قوانین کسبوکار باید وجه پرداختی به حساب مشتری واریز شود. درواقع فرایند استرداد وجه (Refund) بخشی از چرخه کامل پرداخت است.
در درگاه مستقیم بازگشت وجه به امکانات PSP و فرایندهای داخلی کسبوکار وابسته است. اگر کسبوکار از چند PSP استفاده کند، تیم مالی یا فنی ممکن است برای ثبت، پیگیری و بررسی وضعیت استردادها با چند سامانه و فرایند متفاوت مواجه شود.
در مدل پرداختیاری، استرداد وجه میتواند در همان ساختار مدیریت پرداخت انجام شود؛ به،این معنا که درخواست بازگشت وجه به تراکنش اصلی مرتبط باشد، وضعیت آن قابل پیگیری باشد و عملیات پس از پرداخت نیز در کنار دیگر اطلاعات تراکنش مدیریت شود.
تفاوت زیرساختهای پرداخت معمولاً در یک تراکنش موفق مشخص نمیشود؛ در همان زمانی مشخص میشود که مشتری میگوید مبلغ از حسابش کم شده، سفارش ثبت نشده یا حالا نیاز است وجه پرداختشده به او بازگردانده شود.
تسویه و مدیریت جریان وجوه
پس از انجامشدن موفق تراکنش مبلغ پرداختشده باید براساس چرخه تسویه شبکه پرداخت به حساب پذیرنده منتقل شود. برای کسبوکارهایی با تعداد بالای تراکنش یا چند مسیر پرداخت، بررسی وضعیت تسویه و تطبیق آن با تراکنشهای ثبتشده، بخشی مهم از عملیات مالی است.
در استفاده از درگاههای مستقیم، فرایند تسویه براساس سازوکار هر PSP انجام میشود و کسبوکار ممکن است برای مشاهده وضعیت واریزها، گزارشها و مغایرتهای احتمالی نیازمند بررسی چند سامانه مختلف باشد.
در زیرساختهای پرداخت متمرکز، کسبوکار میتواند اطلاعات مرتبط با تراکنش، تسویه و عملیات مالی پس از پرداخت را در یک ساختار یکپارچهتر مدیریت کند. این موضوع باعث میشود تیمهای مالی و عملیاتی دید دقیقتری نسبت به جریان وجوه داشته باشند و زمان کمتری صرف پیگیری دستی مغایرتها کنند.
برای آشنایی کاملتر با قابلیتهایی که یک درگاه مناسب باید ارائه کند، مقاله ویژگیهای درگاه پرداخت را بخوانید.
تفاوت در هزینه درگاه پرداخت
مقایسه درگاه مستقیم و پرداختیار فقط براساس کارمزد میتواند گمراهکننده باشد. هزینه واقعی هر راهکار از سه بخش تشکیل میشود:
- هزینه مستقیم سرویس: این بخش شامل کارمزد، اشتراک یا هزینهای است که براساس قرارداد به ارائهدهنده پرداخت میشود.
- هزینه توسعه و نگهداری: اتصال مستقیم ممکن است در ظاهر هزینه سرویس کمتری داشته باشد، اما کسبوکار باید برای توسعه، آزمایش، نگهداری API، مانیتورینگ مسیرها و ساخت ابزارهای گزارشگیری زمان و منابع صرف کند. هر PSP جدید نیز میتواند هزینه توسعه و پشتیبانی را افزایش دهد.
- هزینه اختلال و عملیات دستی: اختلال در پرداخت، مغایرتگیری طولانی یا پیگیری دستی تراکنشها نیز هزینه ایجاد میکند. بخشی از تراکنشهای ناموفق به رهاشدن خرید منجر میشوند و میتوانند مستقیماً بر درآمد اثر بگذارند. در کنار آن، زمانی که تیم مالی و پشتیبانی برای پیداکردن تراکنش یا پاسخگویی به مشتری صرف میکنند، باید بخشی از هزینه زیرساخت در نظر گرفته شود.
بنابراین معیار دقیقتر برای مقایسه هزینه کل مالکیت زیرساخت پرداخت است؛ نه فقط عددی که در جدول تعرفه نوشته شده است.
برای بررسی اثر درگاه بر فروش و درآمد، مقاله تأثیر درگاه پرداخت بر درآمد کسبوکار را بخوانید.
آیا کسبوکار باید فقط یکی از این دو مدل را انتخاب کند؟
درگاه مستقیم و پرداختیار همیشه دو گزینه کاملاً جدا از یکدیگر نیستند. یک کسبوکار ممکن است ترمینالهای مستقیم خود را از PSPها دریافت کند، اما مدیریت فنی و عملیاتی آنها را ازطریق زیرساخت یک پرداختیار انجام دهد.
در این مدل:
- قرارداد و ترمینال مستقیم کسبوکار حفظ میشود.
- اتصالهای مختلف ازطریق یک API مدیریت میشوند.
- گزارش تراکنشها در یک ساختار متمرکز قرار میگیرند.
- تغییر یا اضافهشدن مسیر پرداخت به توسعه کمتری نیاز دارد.
- تیم داخلی مجبور نیست جزئیات فنی هر PSP را جداگانه نگهداری کند.
این ساختار برای سازمانهایی مناسب است که میخواهند رابطه مستقیم خود را با PSP حفظ کنند، اما نمیخواهند تمامی پیچیدگی مدیریت چند درگاه را بهتنهایی بر عهده بگیرند؛ بنابراین، انتخاب پرداختیار همیشه به معنای کنارگذاشتن درگاه مستقیم نیست. پرداختیار میتواند لایه فنی و عملیاتی مدیریت ترمینالهای مستقیم کسبوکار باشد.
درگاه پرداخت جیبیت چگونه تراکنشها را مدیریت میکند؟
همانطور که بررسی کردیم، انتخاب زیرساخت پرداخت فقط به دریافت یک درگاه محدود نمیشود؛ کسبوکارها با رشد تعداد تراکنشها به راهکاری نیاز دارند که پایداری پرداخت، مدیریت چند مسیر، گزارشگیری و عملیات پس از پرداخت را سادهتر کند.
درگاه پرداخت اینترنتی جیبیت، با اتصال به PSPهای مختلف و مسیردهی هوشمند میان آنها، امکان مدیریت متمرکز مسیرهای پرداخت را برای کسبوکارها فراهم میکند. بهاینترتیب، کسبوکار بهجای توسعه و نگهداری چند اتصال مستقل، میتواند عملیات پرداخت خود را از یک زیرساخت واحد مدیریت کند.
مهمترین مزیتهای درگاه پرداخت جیبیت در پاسخ به چالشهای مطرحشده در این مقاله عبارتاند از:
- پایداری بیشتر پرداخت: اتصال به PSPهای مختلف، امکان تعیین اولویت میان آنها، پایش وضعیت درگاهها و مسیردهی هوشمند میان مسیرهای پرداخت، وابستگی کسبوکار به یک مسیر واحد را کاهش میدهد.
- مدیریت سادهتر عملیات پرداخت: پنل مدیریتی و API جیبیت امکان مشاهده وضعیت تراکنشها، پیگیری فرایند پرداخت و دریافت گزارشهای ساختاریافته را فراهم میکنند.
- کاهش پیچیدگی عملیات مالی: قابلیتهایی مانند تسویه خودکار، استرداد وجه، صورتحساب تکمیلی و رفع مغایرتها، فرایندهای پس از پرداخت را سادهتر میکنند.
- مقیاسپذیری زیرساخت پرداخت: کسبوکارها میتوانند بدون افزایش متناسب پیچیدگی فنی، زیرساخت پرداخت خود را با رشد تعداد تراکنشها توسعه دهند.
درگاه پرداخت اینترنتی جیبیت به کسبوکارهایی کمک میکند تا دید جامعتری بر کل چرخه پرداخت، از ثبت تراکنش تا تسویه، داشته باشند.
پرسشهای متداول
درگاه مستقیم مستقیماً از یک PSP دریافت میشود و اتصال فنی نیز به زیرساخت همان شرکت شکل میگیرد. آنچه معمولاً «درگاه پرداختیاری» نامیده میشود، اغلب ازطریق پرداختیار ارائه میشود و بخشی از پیچیدگی فنی و عملیاتی را مدیریت میکند.
مدل هزینه به قرارداد، ضوابط شبکه پرداخت و خدمات مورداستفاده بستگی دارد. حتی اگر هزینه مستقیم سرویس پایین باشد، هزینه توسعه، نگهداری و پشتیبانی فنی باید در محاسبه نهایی در نظر گرفته شود.
خیر. اگر درگاه مستقیم فقط به یک PSP متصل باشد، اختلال همان PSP میتواند مسیر پرداخت را متوقف کند. پایداری به وجود مسیر جایگزین، پایش و نحوه هدایت تراکنشها وابسته است.
بله. کسبوکار میتواند از چند PSP درگاه دریافت کند، اما باید اتصال، پایش و گزارش هرکدام را مدیریت کند. برخی پرداختیاران نیز امکان مدیریت چند PSP را ازطریق یک API فراهم میکنند.
بله، درصورتیکه پرداختیار چنین خدمتی ارائه کند. در این مدل، ترمینال مستقیم کسبوکار حفظ میشود، اما اتصال فنی و عملیات پرداخت ازطریق زیرساخت پرداختیار مدیریت میشود.
پاسخ به زیرساخت داخلی مارکتپلیس بستگی دارد. اگر کسبوکار ابزارهای لازم برای مدیریت تراکنش، گزارش و پذیرندگان را توسعه داده باشد، درگاه مستقیم میتواند مناسب باشد. در غیر این صورت، پرداختیاری که خدمات ویژه کسبوکارهای پلتفرمی ارائه میکند، ممکن است انتخاب بهتری باشد.